A
ABC Sınıflandırma Yöntemi: Stokta yer alan malzemelerin/ürünlerin değer, miktar, devir hızı gibi kriterler dikkate alınarak belli gruplara ayrılması işlemidir.
Acente: Taşıyıcı veya armatör adına liman operasyonları, yük organizasyonu ve evrak işlemlerini yürüten hizmet sağlayıcıdır.
Açılabilir Tavanlı Konteyner (Opentop): Standart konteynere sığmayan veya kapıdan forklift ve benzeri ekipmanlarla yükleme yapılamayan yükler için üst kısmı açılabilir şekilde tasarlanmış konteyner türüdür.
ADR: Yanıcı, patlayıcı veya tehlikeli maddelerin karayoluyla taşınmasına ilişkin kuralları belirleyen; bu maddelerin taşınabilmesi için araç ve sürücülerde belirli belgelerin bulunmasını zorunlu kılan uluslararası düzenlemedir.
Sınıfları aşağıdaki gibidir:
Sınıf 1: Patlayıcı Maddeler
Sınıf 2: Gazlar
Sınıf 3: Yanıcı Sıvılar
Sınıf 4.1: Yanıcı Katı Maddeler
Sınıf 4.2: Kendiliğinden Tutuşan Maddeler
Sınıf 4.3: Su ile Temas Ettiğinde Yanıcı Hale Gelen Maddeler
Sınıf 5.1: Oksitleyici Maddeler
Sınıf 5.2: Organik Peroksitler
Sınıf 6.1: Zehirli Maddeler
Sınıf 6.2: Enfekte/Bulaşıcı Maddeler
Sınıf 7: Radyoaktif Maddeler
Sınıf 8: Aşındırıcı Maddeler
Sınıf 9: Çeşitli Tehlikeli Maddeler
Adresleme: Lojistik operasyon sırasında ürün ya da taşıma birimlerinin (koli, sepet, palet vb.) depodaki fiziksel bir adrese yerleştirilmesi ve sistemde bu ürün ile adres bilgisinin eşleştirilerek kayıt altına alınmasıdır.
Akreditifli Ödeme (Payment Under Letter Of Credit – L/C): Alıcının talebi doğrultusunda bir banka tarafından, belirlenen belgelerin ibrazı şartına bağlı olarak satıcıya ödeme yapılacağını garanti eden koşullu ödeme taahhüdüdür.
Aktarma: Bir araçla gelen yüklerin boşaltılıp herhangi bir özel işleme tabi tutulmadan kısa süre içinde başka bir araca yüklenmesi işlemidir.
Aktarma Merkezi: Gelen yüklerin indirildiği, varış noktalarına göre ayrıştırıldığı ve kısa süreli bekletildikten sonra farklı araçlara aktarımının yapıldığı operasyon merkezleridir.
Aktif İstif: Üzerinde operasyon yürütülen, ihtiyaç oldukça malzeme alınan veya ekleme yapılan istif türüdür.
Ambar: Ürünlerin belirli bir süre korunması için kullanılan kapalı ya da açık güvenlikli depolama alanıdır.
Ambar Teslim-Tesellüm Fişi (ATF): Depolama, taşıma veya katma değerli hizmetlerin yürütülmesi sırasında, malın teslim alındığını veya teslim edildiğini göstermek üzere taraflarca imzalanıp kaşelenen resmi belgedir.
Ana Güzergah: Çıkış ve varış noktası arasındaki en uygun ve en yaygın şekilde tercih edilen yol hattıdır.
Ana Konşimento (Master Airway Bill – MAWB): Havayolu taşımacılığında gerçek gönderici ile gerçek alıcı arasındaki uluslararası gönderiler için düzenlenen temel taşıma belgesidir.
Anlaşmalı Depo: Bir sözleşme kapsamında, bir müşteri veya müşteriler adına depolama faaliyetlerinin yürütüldüğü depolama alanıdır.
Antrepo (Bonded Warehouse): Gümrük kontrolü altında bulunan ve dış ticaret işlemleri tamamlanana kadar eşyaların muhafaza edildiği özel depolardır.
Ara Konşimento (House Airway Bill – HAWB): Acenteler tarafından düzenlenen, hava kargo taşımacılığında yükün tanımını, taşıma koşullarını ve ücretlendirmeyi içeren taşıma belgesidir.
Ardiye (Storage): Ürün veya malzemelerin depolanması, bu depolama hizmetinin adı ve söz konusu hizmet için ödenen ücrettir.
Astarya (Laydays and Cancelling Clause – LayCan): Bir geminin yükleme veya boşaltma işlemi için limanda kalabileceği gün aralığını ifade eder.
Ata Karnesi (ATA Carnet): Taraf ülkeler arasında, belirli eşyaların gümrük vergisi ödemeden geçici olarak ithal edilmesine imkân veren ve teminat niteliğinde kabul edilen uluslararası belgedir.
ATR Belgesi (ATR Movement Certificate): Türkiye ile Avrupa Topluluğu arasında yapılan Gümrük Birliği kapsamında, serbest dolaşımdaki malların ihracında gümrük vergisi muafiyetinden yararlanmak için kullanılan belgedir.
B
BAF (Bunker Adjustment Factor): Akaryakıt fiyatlarında yaşanan değişimlerin navlun maliyetine etkisini dengelemek için her ay belirlenen navlun kalemidir.
Bekleme Süresi: Yükün bulunduğu yerde fiziksel olarak hareket etmediği zaman dilimidir.
Beyanname: Beyanname resmi bir işlem için yapılan bildirgedir. Beyannamenin farklı türleri bulunur. Lojistik bağlamında bir eşyanın gümrükte işlem görebilmesi için ihracatçı veya ithalatçı tarafından resmî olarak beyan edildiği, malın türünü, miktarını, değerini, menşeini ve taşıma bilgilerini içeren hukuki belgeye denir. Devlete, taşınan mal hakkında doğru ve eksiksiz bilgi verme yükümlülüğünü ifade eder.
Beyan Tutarı: Gönderici tarafından ilgili mal için bildirilen değer bilgisidir.
Blok Tren (Unit Train): Yük miktarının yeterli olduğu durumlarda, bir tren dizisinin tamamının tek bir yük tipine veya tek bir göndericiye ayrılarak işletilmesidir.
Box Trailer: Kapalı kasa yapısına sahip treyler/dorse türüdür.
Bitki Sağlığı Sertifikası (Phytosanitary Certificate): Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı il müdürlükleri tarafından düzenlenen ürünün bitkisel hastalıklarının bulunmadığını gösteren belgedir. Fiziksel işlemlere tabi olmuş bitkisel ürünlerde Bitki Sağlığı Sertifikası beklenmez.
C
CAF (Currency Adjustment Factor): ABD Doları kurundaki oynamaların navlun bedeline yansıtılması amacıyla uygulanan maliyet düzenleme kalemidir.
CED (Common Health Entry Document – Ortak Sağlık Giriş Belgesi): Türkiye menşeli taze sebze ve meyvelerin Avrupa Birliği ülkelerine girişinde talep edilen gıda güvenliği sertifikasıdır.
CEMT: Ulaştırma Bakanları Avrupa Konferansı’nın kısa adıdır. Türkçe UBAK, Fransızca CEMT, İngilizce ECMT olarak kullanılan bu kuruluş, Avrupa kıtasındaki karayolu taşımacılığının düzenlenmesi amacıyla oluşturulmuş bir örgüttür.
CFR (Cost and Freight): Sadece deniz ve iç su yolları taşımacılığında kullanılan bir teslim şeklidir. Satıcı, malları ihracat gümrük işlemleri tamamlanmış şekilde yükleme limanına getirir ve gemiye yükler; navlunu ödemekle yükümlüdür. Yükün hasar veya kayıp riski, mallar gemi bordasına konulduğu anda alıcıya geçer; varış limanındaki masraflar ise alıcı tarafından karşılanır.
CFS: Parsiyel konteyner yüklerinin toplandığı, ayrıştırıldığı ve konteynere yükleme işlemlerinin yapıldığı terminal alanıdır.
CIF (Cost, Insurance and Freight): Deniz ve iç su taşımacılığı için geçerli olan bu teslim şeklinde satıcı, mal bedeli, sigorta ve navlunu üstlenir. Mallar ihracat gümrük işlemleri tamamlanmış biçimde gemiye yüklenir. Ayrıca satıcı, taşıma sürecindeki kayıp ve hasara karşı alıcı adına asgari teminat düzeyinde sigorta yaptırır. Risk, mallar gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer; masrafların devri ise varış limanında gerçekleşir.
CIP (Carriage and Insurance Paid To): Tüm taşıma türlerinde kullanılabilen bu teslim şeklinde satıcı, malları ihracat işlemleri yapılmış halde belirlenen noktada kendi seçtiği taşıyıcıya teslim eder ve belirtilen varış yerine kadarki taşıma ücretini öder. Satıcı ayrıca, malın niteliğine uygun asgari sigorta teminatı sağlayacak bir sigorta yaptırır. Teslim yükümlülüğü malların varış noktasına ulaşmasıyla değil, taşıyıcıya devredildiği anda tamamlanır.
CMR Belgesi Uluslararası karayolu taşımalarında kullanılan ve taraf ülkelerin CMR hükümlerini kabul ettiğini gösteren taşımacılık sözleşmesidir. Taşımacılığın CMR kurallarına göre yürütüldüğünü teyit eder. Gönderici veya lojistik hizmet sağlayıcı tarafından alıcı adına düzenlenir.
CPT (Carriage Paid To): Tüm taşıma türlerinde kullanılan teslim şeklidir ve özellikle kombine/çok araçlı taşımacılıkta yaygındır. Satıcı, malları ihracat için gümrüklenmiş halde belirlenen noktada kendi seçtiği taşıyıcıya teslim eder ve malın varış yerine kadarki taşıma bedelini karşılar. Mallar ilk taşıyıcıya teslim edildiği andan itibaren risk ve navlun dışındaki tüm masraflar alıcıya ait olur.
Ç
Çapraz Sevkiyat (Cross Docking): Tedarikçiden gelen ürünlerin depoya stoklanmadan, taşıma kaplarının içeriği değiştirilmeden müşteri siparişlerine göre ayrıştırılarak doğrudan sevk edilmesi işlemidir.
Çeki Listesi (Packing List): Kargonun içinde bulunan tüm eşyaların adet, parça sayısı, ağırlık, ölçüleri, numaraları ve alıcıya ilişkin bilgilerle birlikte düzenlendiği ayrıntılı koli/ambalaj döküm listesidir.
D
Dağıtılmış Stok: Aynı ürün veya malzeme stoğunun birden fazla lokasyonda tutulmasıdır.
Dağıtım: Ürünlerin belirlenen zaman, miktar ve kalite koşullarına uygun biçimde ilgili noktalara gönderilmesi ve teslim edilmesi için yürütülen tüm operasyonların bütünüdür.
Dağıtım Ağı: Ürünlerin çıkış noktasından son teslim noktasına kadar izlediği süreçte yer alan depo, sevkiyat güzergâhları, satış alanları ve benzeri unsurların bir arada tanımlandığı yapıdır.
Dağıtım Merkezi: Tedarikçilerden gelen ürünlerin, sevkiyata kadar geçen sürede depolandığı; elleçleme, katma değerli hizmetler, ambalajlama ve dağıtım işlemlerinin gerçekleştirildiği lojistik tesislerdir.
DAP (Delivered At Place): Tüm taşıma türlerinde kullanılan bir teslim şeklidir. Satıcı malları, belirlenen varış noktasına kadar taşıma ve masraf sorumluluğunu üstlenirken alıcı ise gümrükleme ve ithalat vergilerini ödeyerek malları teslim alır.
Dar Koridor Depolama Sistemi: Depo yüksekliğinden maksimum fayda sağlamak için kullanılan raf sistemleri arasında bırakılan koridor genişliklerinin özel ekipmanlarla 2 metre seviyelerine kadar düşürüldüğü depolama düzenidir. Standart forkliftlerle 3 metre civarında olması gereken koridorlar, bu sistemde özel makinelerle önemli ölçüde daraltılır.
Dar Koridor İstif Ekipmanı: Dar koridorlu raf sistemlerinde ray, manyetik hat veya lazer kılavuzlar yardımıyla koridor içinde hareket ederek paletleri rafa yerleştiren ya da raftan alan özel ekipmanlardır. Operatörün yükle birlikte yükseldiği modeller “man-up”, operatör kabininin zeminde sabit kaldığı modeller ise “man-down” olarak adlandırılır. “Man-up” modeller yüksek raflarda sipariş toplama için de kullanılabilir.
DAT (Delivered At Terminal): Tüm taşıma türlerinde kullanılan bu teslim şeklinde satıcı, malları varış ülkesinde belirlenen terminalde taşıma aracından boşaltılmış şekilde alıcının kullanımına sunar. Malların terminalde boşaltma maliyetleri satıcıya aittir.
DDP (Delivered Duty Paid): Uluslararası ticarette satıcı için en kapsamlı yükümlülükleri içeren teslim türüdür. Satıcı, malları ithalat ülkesinde belirlenen noktada alıcıya sunar; taşıma, sigorta, navlun ve ithalat vergileri dahil tüm masraf ve riskleri üstlenir.
Demuraj: Geminin yükleme ya da boşaltma için tanınan süreyi aşması veya konteynerdeki yükün belirlenen sürede gümrükten çekilmemesi sonucunda ortaya çıkan gecikme cezalarıdır.
Depo Yönetim Sistemi: Depoya girişten sevkiyata kadar tüm operasyonları (dış saha hareketleri dahil) otomatik tanıma teknolojileri ve bilgisayar destekli süreçlerle kaydeden, raporlayan; içindeki akıllı algoritmalar sayesinde adresleme, alokasyon gibi kararları otomatik verip çalışanlara yönlendirme yapan; kaynak kullanımı ile planlamayı yöneten yazılım sistemidir.
Desi: Taşıma ücretinin hesaplanmasında kullanılan, paketin en, boy ve yükseklik ölçülerinin santimetre cinsinden çarpılıp 3.000’e bölünmesiyle bulunan hacimsel ağırlık değeridir.
Dış Saha Yönetimi (Yard Management): Lojistik tesis alanına giren tüm araç ve kişilerin belirlenmiş trafik akışı, park düzeni ve güvenlik kurallarına uygun şekilde hareket ettiğinin sağlanması ve izlenmesi sürecidir.
Dikey Depolama Sistemi: İçinde asansör mekanizması ve tepsiler bulunan mekatronik bir yapı olup, ürünlerin ya da taşıma kaplarının bu tepsilere yerleştirilip dikey yönde taşınarak depolanmasını sağlar. Sensörleri sayesinde tepsilerdeki yükseklik ölçülerek tepsiler arası boşluklar en aza indirilir ve dikey hacim verimli kullanılır.
Dikey Konveyör Sistemi: Katlar veya aynı kat içinde yükseklik farkı olan istasyonlar arasında, eğimli konveyörlerin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılan ve yükün dikey yönde aktarılmasını sağlayan konveyör çözümüdür.
Doğrudan (Direkt) Sevkiyat: Ürünlerin herhangi bir depolama işlemine tabi tutulmadan müşteriye doğrudan gönderilmesi işlemidir.
Dozvola: Ülkeler arasında TIR taşımacılığı için kullanılan transit geçiş belgesidir. Ülkeler bu belge için yıllık ücret öder; belgeye sahip TIR’lar ilgili ülkeler üzerinden transit taşıma yapabilir.
Dökme Yük: Taşıma kabı olmadan, doğrudan yükün kendisine temas edilerek ekipmanla elleçlenmesi gereken yük tipidir.
Dördüncü Parti Lojistik (Fourth Party Logistics – 4PL): Kendi kaynak ve teknolojisini, üçüncü taraf lojistik (3PL) firmalarının yetenekleriyle birleştirerek müşterilere tüm tedarik zinciri boyunca entegre ve kapsamlı çözümler sunan; tedarik zincirinin tasarımını ve yönetimini üstlenen hizmet sağlayıcılardır.
DPU (Delivered at Place Unloaded) Teslim Şekli: Belirlenen varış yerinde, malların boşaltılmış şekilde teslim edildiğini ifade eden teslim türüdür.
E
Elektronik Ürün Kodu: Tedarik zincirinde bir ürünün global ölçekte, anlık ve otomatik olarak tanımlanmasını ve izlenmesini sağlayan kod sistemidir. Üretici bilgisi, ürün tipi ve seri numarası gibi bilgiler bu kod içerisinde yer alır.
Elleçleme (Handling): Lojistik tesislerde ürünlerin yer değiştirmesi, paketleme yapısının yeniden düzenlenmesi, konteyner boyutlarının ayarlanması, ürün kontrolü, etiketleme ve streçleme gibi tüm operasyonları kapsayan genel terimdir.
Emtia: Ticarete konu olan ve alınıp satılabilen tüm mal ve ürünler için kullanılan isimdir.
Envanter (Inventory): İşletmede bulunan tüm demirbaşlar ve stokların, fiziksel veya mali kayıtlarla listelenmesi işlemidir.
Eş Zamanlı Giriş ve Sipariş Hazırlama (Flow Thru): Çapraz yüklemeye benzer şekilde, tedarikçiden gelen ürünlerin depolamadan, doğrudan müşteri siparişlerine göre ayrıştırılarak sevk edilmesidir. Çapraz yüklemeden farkı, taşıma kabının içeriğinde değişiklik yapılması gerekebilir; bu nedenle ürünler tek tek elleçlenerek hem giriş hem de sipariş hazırlama sürecine aynı anda tabi tutulur.
ETA (Estimated Time Of Arrival): Tahmini varış tarih ve saatini ifade eder.
Euro Palet (EUR – pallet): Avrupa ülkeleri tarafından paletlerde standardizasyon sağlanmış olup, ölçü, kalite, malzeme, nem oranı ve çivi türü gibi özellikler belirlenmiştir. Bu standartlara uygun paletler Euro Palet olarak adlandırılır. Standart numarası UIC 435-2V olup, ölçüleri 80 cm x 120 cm’dir.
Ex Beyan: İhracat beyannamesi olarak bilinen resmi belgedir.
Ex Works: Uluslararası ticarette tüm taşıma şekillerinde kullanılan bir teslim türüdür. Satıcı sadece malları işyerinde (fabrika, depo vb.) alıcının alabileceği şekilde hazır bulundurmakla yükümlüdür; taşıma, ihracat, gümrükleme ve nakliye masrafları alıcıya aittir.
F
FAS (Free Alongside Ship): Mal bedeli ve limana kadar olan iç taşımaların satıcı tarafından karşılandığı, deniz ve iç su taşımacılığında kullanılan teslim şeklidir. Satıcı, malları ihracat için gümrüklü olarak belirlenen yükleme limanında alıcının seçtiği geminin yanına (rıhtımda) bırakır. Teslim anından itibaren risk ve tüm masraflar alıcıya geçer; navlun da alıcı tarafından ödenir.
FCA (Free Carrier): Mal bedeli ve belirlenen noktaya kadar olan iç taşımaların satıcı tarafından karşılandığı, tüm taşıma türlerinde geçerli uluslararası teslim şeklidir. Satıcı, malları ihracat için gümrüklü olarak alıcı tarafından belirlenen taşıyıcıya teslim ettiğinde yükümlülüğü sona erer. Alıcı, taşıyıcı atamışsa satıcı malları bu kişiye bırakarak teslim görevini tamamlamış sayılır.
Feeder Service: Büyük gemilerden küçük gemilere veya mavnalara (veya tersi) yük aktarımının yapılmasıdır. Büyük gemilerle direk servis çoğu zaman mümkün olmadığından kullanılır.
FIFO (First In, First Out): Depolamada ve maliyet hesaplamasında kullanılan ve ilk giren ürünün ilk çıkacağını öngören uygulamadır.
Fiktif (Fictive): Sadece belirli bir firmanın kendi gümrüklü mallarını depoladığı özel antrepo türüdür.
Filo Yönetimi: Lojistik firmalarındaki araç, ekipman, garaj ve altyapının organize bir şekilde yönetilmesi ve işletilmesidir. Araçların konumu, zamanlaması, bakımı, konaklama yerleri, ekipman durumu ve sürücü bilgilerini kapsar.
FOB (Free On Board): Satıcı malları belirlenen tarihte ve yerde, alıcı tarafından temin edilen gemiye yüklediği mallar gemi güvertesine geçtiğinde risk ve masraflar alıcıya geçtiği uluslararası teslim şeklidir. Satıcı ihracat belgelerini hazırlar ve gümrük işlemlerini tamamlar.
Forklift: Açık veya kapalı alanlarda yükleme, boşaltma, taşıma, yerleştirme ve istifleme gibi işlemler için kullanılan çatallı kaldırma aracıdır.
Frigo Taşıma (Transportation Refrigerated): Taşınan malların soğuk zincir şartlarına uygun olarak, sıcaklık kontrollü araçlarla taşınması işlemidir. Genellikle gıda, ilaç ve hassas kimyasal ürünler için kullanılır.
FTL (Full Truck Load): Bir kamyonun tamamının tek bir göndericiye ait yük ile dolu olduğu taşımayı ifade eder. Gönderici, kamyonun tamamını kiralar ve yükün tüm kapasitesi kendi sorumluluğunda olur.
G
Gabari: Taşıtların karayolu üzerinde güvenli şekilde seyredebilmesi için belirlenmiş azami uzunluk, genişlik ve yükseklik ölçüleridir. Araçların bu sınırları aşması yasaktır.
Geçici Kabul: Yurt dışından getirilen ham madde veya ürünlerin, vergileri ödemeden ülkeye geçici olarak sokulup işlem görerek veya işlem görmeden yeniden ihraç edilmesi işlemidir.
Giydirme Depo: Raf sisteminin aynı zamanda depo binasının taşıyıcı iskeleti olarak kullanıldığı, duvar ve çatı kaplamalarının bu raflara monte edildiği depo yapısıdır. Klasik raf sistemleri gibi kolayca sökülüp taşınamaz.
Gizli Hasar: Dış ambalajı sağlam görünen bir gönderide, paket açıldığında ürünün hasarlı olduğunun ortaya çıkması durumudur.
Grupaj: Bir taşıma aracının ya da konteynerin birden fazla göndericiye ait yüklerle doldurularak ortak taşımada kullanılmasıdır.
Gümrük Beyannamesi (Bill Of Entry): Ülkeye giriş yapacak, ülkeden çıkacak, transit geçecek veya herhangi bir gümrük işlemine tabi tutulacak eşyaya dair tüm nitelik, özellik ve ölçülerin resmi olarak beyan edildiği, birden fazla nüsha halinde düzenlenen belgedir.
Gümrük Birliği: Bir veya birden fazla ülkenin kendi aralarında dış ticareti kolaylaştırmak amacıyla gümrük vergilerini kaldırdığı ya da düşürdüğü ve üye ülkelerde ortak bir gümrük tarifesi uygulamasını öngören ekonomik işbirliği düzenidir.
Gümrük Statü Kodları: Eşyanın gümrükteki durumunu, rejimini ve vergisel statüsünü gösteren kodlardır.
Gümrük Tescil: İhracatçı veya ithalatçı tarafından hazırlanan gümrük beyannamesinin gümrük idaresince kayda alınarak resmi olarak onaylanması işlemidir. Bu onay sonrasında eşyanın ithalat veya ihracat işlemlerine devam edilebilir.
Güvenli Bölge: Özel nitelikli veya korunması gereken malzemelerin güvenlik önlemleri altında depolanması için ayrılmış alanlardır.
GTİP / HS Code: Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu’nun kısaltmasıdır. Türkiye’de eşyanın gümrük tarife cetvelinde sınıflandırılmasını sağlayan 12 haneli kodlama sistemidir.
H
Hamule Senedi: Demiryolu taşımacılığında malların teslim alındığını gösteren, makbuz niteliğinde düzenlenen ancak kıymetli evrak özelliği taşımayan belgedir.
Hareketli Raf (Moving Rack): Raf bloklarının motor gücüyle yatay olarak hareket edebildiği depolama sistemidir. Bu hareket sayesinde daha az koridor bırakılarak depolama yoğunluğu artırılabilir. Genellikle giriş-çıkış hızının düşük olduğu operasyonlarda, örneğin arşiv depolamada tercih edilir.
Hareketli Rampa: Depo zemini ile araç kasası arasındaki seviye farkını ortadan kaldırarak forklift ve diğer elleçleme ekipmanlarının güvenli şekilde geçiş yapmasını sağlayan, yüksekliği ayarlanabilir yükleme ekipmanıdır.
Hava Konşimentosu (Airway Bill): Gönderici ile hava yolu taşıyıcısı arasında düzenlenen, devredilemeyen nitelikteki hava taşımacılığı sözleşmesi ve taşıma senedidir.
Hinterland: Bir limanın kara bağlantılarının bulunduğu, lojistik olarak hizmet verdiği geniş etki alanıdır.
I
IATA (International Air Transport Association): Uluslararası hava taşımacılığında yolcu ve kargo taşımacılığına ilişkin tarifeleri, kuralları ve yetkilendirme süreçlerini düzenleyen ve denetleyen uluslararası kuruluştur.
IMCO Charge: Tehlikeli madde taşımacılığı yapılırken armatör tarafından talep edilen ek hizmet ücretidir.
IMO Belgesi (IMO Document): Yanıcı, patlayıcı, kimyasal gibi tehlikeli maddelerin taşınmasına izin veren ve bu taşımaların güvenli şekilde yapılmasını sağlayan zorunlu belgedir.
Intermodal Taşımacılık (Intermodal Transportation): Yükün içeriğine müdahale edilmeden, konteyner veya treyler açılmadan; kara, deniz, demir yolu veya Ro-Ro gibi birden fazla taşıma modu kullanılarak başlangıç noktasından varış noktasına taşınmasıdır.
İ
İade Ürün Belgesi: Geri gönderilen ürünün gerçekten ilgili firmaya ait olduğunu doğrulayan ve iade sebebini gösteren belgedir.
İçinden Geçilebilir Raf: İstif ekipmanının raf içine ilerleyebildiği, paletlerin derinlemesine depolandığı, koridor ihtiyacını azaltan ve genellikle az çeşit fakat çok miktarda ürün depolamak için kullanılan, LIFO (son giren ilk çıkar) sistemine uygun çalışan raf türüdür.
İkmal (Replenishment): Depo içindeki ürünlerin farklı ambalaj tiplerinde veya farklı lokasyonlarda sürekli ulaşılabilir olmasını sağlamak amacıyla yapılan iç transfer faaliyetidir.
İrsaliye (BOL): Satılan ürünlerin bir noktadan diğerine taşındığını ve teslim edildiğini gösteren, maliye tarafından onaylı resmi sevk belgesidir.
J
Joint Rate (Müşterek Navlun Ücreti): Yükün başlangıç noktasından varış noktasına kadar birden fazla taşıma hattı kullanılsa dahi, taraflarca ortak belirlenmiş ve onaylanmış tek bir navlun tarifesidir.
Just In Time Delivery System: Malzemelerin ihtiyaç duyulan anda, doğru miktarda ve doğru noktaya, istenilen şartlarda ulaştırılmasını esas alan teslimat ve tedarik yönetim sistemidir.
K
K1: Bir veya birden fazla özmal taşıtla, karayolunda şehirlerarası eşya taşımacılığı yapacak gerçek veya tüzel kişilerin Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı’ndan almak zorunda olduğu yetki belgesidir.
Kabul Kredili Ödeme (Acceptance Credit): Mal bedelinin belirli bir vadede, poliçe aracılığıyla ödenmesini öngören ödeme yöntemidir. Poliçe alıcı veya bankası tarafından kabul edildiğinde satıcı ödeme garantisi elde eder.
Kanban: Tam zamanında üretim ve tedarik sistemlerinde, ihtiyaç duyulan malzemenin doğru zamanda ve doğru miktarda temin edildiğini gösteren bilgi kartı, sinyal veya elektronik mesajdır.
Karma Taşımacılık: Tek bir sevkiyatta, en az iki farklı taşımacılık türünün birlikte kullanılmasıdır.
Karşı Ticaret – Takas (Counter-trade): Para transferi olmadan, yaklaşık eşdeğer değerdeki iki malın aynı sözleşmeyle karşılıklı ve eş zamanlı olarak değiştirildiği ticaret şeklidir.
Katma Değer: Bir işletmenin girdilere sağladığı ek fayda, iyileştirme veya işçilik sonucu ortaya çıkan değer artışıdır.
Katma Değerli İşlemler (VAS): Depolarda müşteri talebiyle gerçekleştirilen etiketleme, paketleme, montaj, karıştırma, ayırma, paletleme, ölçüm, iade işlemleri, barkod ekleme, imha gibi ek hizmetlerdir.
Kayar Raf: Ürünlerin eğimli makaralar üzerinde kendi ağırlıklarıyla öne doğru kaydığı, FIFO prensibiyle çalışan raf sistemidir.
Knocked Down (KD): Yükün daha ekonomik taşınabilmesi için parçalarına ayrılarak sevk edilmesi yöntemidir.
Kod: Bilgileri sınıflandırmak için kullanılan sayısal veya harf-sayısal gösterim biçimidir.
Kombine Taşımacılık: Taşımaya karayoluyla başlanıp karayoluyla bitirilen, ancak uzun mesafenin demir, kanal, nehir veya denizyoluyla yapıldığı taşımacılık modelidir.
Komple: Bir taşıma aracı veya kabının yalnızca tek bir göndericiye ayrılmasıdır.
Konsinye İhracat – Konsinyasyon (Consignations): Kesin satışı daha sonra yapılmak üzere malların alıcılara veya temsilciliklere gönderildiği ihracat şeklidir.
Konsinye Stok: Ödemesi teslimde değil, tüketildiğinde yapılan stok türüdür.
Konsolidasyon (Consolidation): Küçük yüklerin bir araya getirilerek büyük bir yük haline dönüştürülmesi ve böylece taşıma maliyetlerinin düşürülmesidir.
Konsollu Raf: Profil, boru, levha gibi uzun ve hantal malzemelerin istiflenmesi için kullanılan, ön kısmı açık raf türüdür.
Konşimento (Bill Of Lading): Yükleme talimatı işlevi gören; gönderici, alıcı, malın cinsi, miktarı, brüt ağırlığı, yükleme ve teslim yerleri gibi bilgileri içeren taşıma belgesidir.
Konteyner: Dayanıklı yapıda, elleçlenebilir ve üst üste istiflenebilir, genellikle denizyolu ve kombine taşımacılıkta kullanılan standart metal yük kasalarıdır.
Konteyner Tartı (VGM): Konteynerin doğrulanmış brüt ağırlığını gösteren zorunlu tartım bilgisidir.
Kontrat Lojistiği: Lojistik süreçlerin bir sözleşme kapsamında dış kaynak kullanılarak profesyonel bir lojistik sağlayıcı tarafından yürütülmesidir.
Konveyör (Conveyor): Yük ve malzemelerin sürekli bir akış içinde taşınmasını sağlayan mekanik taşıma sistemidir.
Koridor: Depo içindeki geçiş yollarıdır.
Kullanılabilir Adresler: Depo içindeki farklı işlem türlerine uygunluk ve müsaitlik durumunu ifade eden lokasyonlardır.
Küşat: Beyanname düzenlenmeden önce eşyanın muayene edilmesi, tartılması veya numune alınmasına izin veren işlem hakkıdır.
L
L2 Belgesi (L2 Document): Karayolları Taşıma Kanunu gereği, uluslararası lojistik işletmeciliği yapan firmaların sahip olması gereken bir yetki belgesi türüdür. Kanun hükümlerince belirtilen ihlaller gerçekleştirilmedikçe, belge geçerlilik süresi 5 yıldır.
LDM Yükleme Metresi (Loading Meter): Bir araç içerisinde yükleme metresidir yani bir kargonun kapladığı bölgenin metre olarak ifadesidir. Nakliye aracında üst üste yüklenemeyen yüklerde tonaj hesabı lademetre (LDM) üzerinden yapılır.
LIFO (Last In First Out): Son giren malzemenin ilk çıkacağını öngören ilkedir.
Liftli Araç: Araçların arka bölümünde yer alan ve yük kaldırmaya yarayan transpalet sayesinde kendi yükünü kendisi yükleyen, böylelikle forklifte ve vince ihtiyacı olmayan kamyonlara verilen isimdir.
Liner Terms: Yükleme ve boşaltma masraflarının taşıyıcı tarafından karşılandığı navlun koşullarıdır.
Lojistik: Taşımacılık, depolama, paketleme ve elleçlemeden oluşan fiziksel akış ile gümrükleme, sigorta, gözetim, stok yönetimi ve sipariş yönetiminden oluşan hizmet akışıdır.
Low-bed (Deve Boynu Treyler): Ağır iş makineleri ya da özel proje yükleri gibi uluslararası ve yurt içi karayolu taşıma yönetmeliğine göre standartların dışında, normal kamyonların veya tırların taşıyabilecekleri uzunluk, yükseklik, genişlik ve tonajdan farklı olan yüklerin taşınmasını sağlayan yarı römorktur.
M
Mahrece İade (Return to Country Of Origin): İthal edilen bir malın, kalite, standart veya uygunluk kriterlerini karşılamaması durumunda, orijinal gönderildiği ülkeye geri gönderilmesidir.
Mal Kabul: Depoya gelen ürünlerin boşaltılması, fiziksel ve belge bilgilerinin karşılaştırılması, depoya yerleştirilmesi ve kayıt altına alınması sürecidir.
Mal Kabul Alanı: Depoya gelen ürünlerin kabul işlemlerinin yapıldığı alandır.
Mal Mukabili Ödeme (Cash Against Goods): İhraç edilen malın bedelinin, mal alıcıya teslim edildikten sonra ödendiği ödeme yöntemidir.
Manifesto (Manifest): Taşıyıcı veya acentesi tarafından hazırlanan, araçtaki toplam yükün detay ve özet bilgilerini içeren belgedir; genellikle gümrük işlemleri için kullanılır.
Maut: Almanya’da 12 ton ve üzeri araçların otoyol kullanımında ödemekle yükümlü olduğu yol vergisidir.
Menşei Şahadetnamesi (Certificate Of Origin): Bir malın hangi ülkede üretildiğini ve dolayısıyla menşe ülkesini gösteren belgedir.
Mesnet Ücretleri: Geminin limana giriş, çıkış ve uğrak işlemleri için liman idaresince alınan ücretlerdir.
Mezanin Tip (Platformlu – Yürüme Yollu) Raf Sistemi: Küçük ve çok sayıda ürünün depolanması için kullanılan, platformlu raf sistemidir; personelin ürünlere erişimini sağlar ve dikey depo hacmini verimli kullanır.
Muayene: Depo veya gümrük noktalarında ürünlerin üçüncü taraf gözetiminde kontrol edilmesi, gerekirse numune alınıp test edilmesidir.
Mücbir Sebep (Force Majeure): Tarafların kontrolü dışında ortaya çıkan ve sözleşme yükümlülüklerini yerine getirmeyi engelleyen olağanüstü durumlar (deprem, sel, savaş vb.) için sorumluluk yüklemeyen hükümdür.
Mühür (Seal): Gümrüklü araç veya konteynerin teslim öncesi açılmadığını gösteren güvenlik kilididir.
N
Navlun (Freight): Malın bir noktadan başka bir noktaya taşınması karşılığında ödenen taşıma ücretidir.
Navlun Sözleşmesi: Taşıma hizmetinin şartlarını belirleyen ve gönderici ile taşıyıcı arasında yapılan sözleşmedir.
O
Ordino (Delivery Order): Konşimentoda belirtilen malların kısım kısım veya toplu olarak gümrükten çekilmesini sağlamak üzere düzenlenen resmi talimat veya emirdir.
Otomatik Depolama Sistemi (AS/RS): Malzemelerin depoya yerleştirilmesi ve depodan alınması işlemlerini bilgisayar kontrollü donanım ve robotik sistemlerle gerçekleştiren, yatay ve dikey hareket kabiliyetine sahip otomatik depolama sistemidir.
Ö
Özet Beyannamesi (Summary Declaration): İthal veya ihraç edilecek eşyanın gümrüğe girişini veya çıkışını gösteren belgedir.
Özmal: Bir kişi veya kuruluşa ait, mülkiyeti tamamen o kişiye/kuruluşa ait olan ve başka kişilerden veya şirketlerden kiralanmamış araç, ekipman veya taşımacılık birimidir.
P
Paletleme: Ürünlerin, taşınma ve depolama kolaylığı sağlamak amacıyla paletler üzerine düzenli bir şekilde yerleştirilmesidir.
Panelvan: Yük taşımak amacıyla tasarlanmış, 3–5 metre uzunluğunda kapalı kasaya sahip, minibüse benzeyen hafif ticari araçtır. Açıkta mal taşımak yerine, içi boş ve kapalı depo gibi bir bölümde yük taşınır.
Parsiyel Yükleme (Partial Shipments): Aynı güzergah üzerinde farklı müşterilere ait yüklerin tek bir taşıma aracıyla birlikte taşınması yöntemidir.
Peşin Ödeme (Cash Payment / Advance Payment / Prepayment / Cash Before Delivery): İthalatçının mal bedelini, ihracatçıya mallar fiilen teslim edilmeden önce ödediği ödeme şeklidir.
Poliçe: Sigorta sözleşmesini belgeleyen ve tarafların hak ve yükümlülüklerini yazılı olarak gösteren resmi belgedir.
Proforma: Satıcı tarafından alıcıya gönderilen, satış öncesi düzenlenen ve ürün, miktar, fiyat gibi detayları içeren ön faturadır.
R
Raylı Koridor: Dar koridor istifleyicilerinin belirli bir doğrultuda hareket etmesini sağlayan, kılavuz raylarla donatılmış koridordur.
Reach-Truck: Geniş koridorlarda (yaklaşık 3 metre), yan yüklemeli ve 10–13 metre yükseklikte istifleme yapabilen, elektrikli istif ekipmanıdır; hızlı, güvenli ve kolay manevra imkanı sunar.
RF ID: Çevresinde anten bulunan mikroçip ve okuyucudan oluşan, etiket ile okuyucu arasında radyo dalgaları üzerinden veri iletişimini sağlayan otomatik tanıma sistemidir.
RO-RO: Tekerlekli araçların kendi tekerleği üzerinde gemiye girip çıkabildiği taşımacılık türüdür.
Rotalama: Taşıma işleminin başlangıç noktasından varış noktalarına hangi sıra ve güzergah ile yapılacağını belirleme sürecidir.
Römork: Çekici bir araç tarafından taşınan, kendi tekerlekleri üzerinde park edilebilen ve yük taşıma amacıyla üretilmiş karayolu aracıdır.
Römorkör: Büyük gemilerin liman alanlarında güvenli ve hızlı manevra yapmasını sağlayan motorlu deniz aracıdır.
S
Serbest Bölge: Türkiye Gümrük Bölgesi dışında kabul edilen, ithalat vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi olmadan eşyanın depolanabildiği ve belirli koşullar altında kullanılabildiği alanlardır.
Sevk İrsaliyesi (Packing Slip): Nakledilen malların adı, miktarı, navlun bedeli ve fatura numarası gibi bilgileri içeren ve mal ile birlikte taşınması zorunlu olan resmi belgedir.
Sevkiyat (Shipment): Siparişlerin belirli ölçütlere göre depodan çıkarılarak ilgili resmi belgelerle hedef noktaya ulaştırılması işlemidir.
Sıralı İstifleme: Yüklerin raf kullanılmadan, zemin üzerinde belirli bir plana göre üst üste istiflenmesidir.
Sırt Sırta Raf Sistemi (Back to Back): Rafların ön yüzleri koridora, arka yüzleri birbirine yakın şekilde yerleştirilmiş, tüm ürün çeşitlerine erişim sağlayan, palet kullanımı için uygun ekonomik raf sistemidir.
Sigorta: Olası riskler karşısında oluşabilecek zararlara karşı, belirli bir prim karşılığında yapılan yazılı sözleşmedir.
Sipariş Toplama: Depodaki ürünlerin müşterinin verdiği miktar ve zamana göre toplanarak sevkiyata hazırlanması sürecidir.
Sipariş Toplama Aracı (Picker): Raflarda palet yükünden daha küçük siparişleri toplamak için kullanılan, operatörün makine üzerinde hareket etmesini sağlayan istif ekipmanıdır.
Sipariş Toplayıcı (Order Picker): Operatörün yukarı çıkarak sipariş toplamasına imkan veren istif ekipmanıdır.
Sovtaj: Hasar gören ürünlerin sigorta eksperi tarafından belirlenen maddi değeridir.
Spanzet (Ratchet Strap): Yükü sabitlemek için yükün üstünden geçirilen ve gergi mekanizmasıyla gerilen polyester şeritlerdir.
Spot Araç (Spot Vehicle): Tek seferlik taşıma anlaşması yapılan, serbest çalışan araçların genel adıdır.
Standart Palet Rafı: Euro veya ISO normlarına uygun paletler için tasarlanmış klasik raf sistemidir.
Standart Ürün Kodu: Üretici ve ürünü tanımlayan, UPCC tarafından verilen 10 karakterlik koddur.
Stok Devir Hızı: Belirli bir dönemde satılan malın maliyetinin veya miktarının, ortalama stok değerine oranıdır.
Stok Düzeltme (Adjustment): Sistem üzerinde oluşan hataların düzeltilmesi için stok artırma veya azaltma işlemleridir.
Stok Kontrol: Stokların izlenmesi ve belirlenen kurallara göre gereksinimlerin karşılanmasını sağlayan süreçtir.
Stok Tipi (Account): Farklı özelliklerdeki stokların (satılabilir, hasarlı, iade, kalite kontrol vb.) sistemde ayrıştırılmasıdır.
Supalan: Malzemenin taşımayı yapan araç üzerinde gümrükleme işleminin yapıldığı taşıma yöntemidir.
Sürekli İkmal: Tedarik zincirinde ürün ve bilgi akışını koordine ederek perakendeci stoklarının optimum düzeyde tutulmasını sağlayan süreçtir.
Stange: Askılı yüklerin güvenliğini sağlamak için kullanılan ve tekstil dorselerinde spanbret yerine geçebilen ekipmandır.
Swap Body: Üst üste istiflenemeyen ve tepe kaldırma ekipmanı ile taşınamayan, hafif malzemeden üretilmiş, ISO standartlarında taşınabilir konteynerlerdir.
Spanbret: Treyler içindeki boşlukları veya arka yükleri sabitleyerek devrilmelerini önleyen ekipmandır.
Subcontractor: Bir işin veya işin bir kısmını gerçekleştirmek üzere anlaşma yapan, asıl işverenin yükümlülüklerini üstlenen alt yüklenicidir.
T
T1 / T2 Transit Rejimi: Avrupa Birliği içi ve dışı transit taşımalar için kullanılan gümrük rejimi kodlarıdır.
Taşıma İrsaliyesi (Delivery Note): Ticari mal, hammadde, hurda veya sabit kıymet gibi işletme varlıklarının her türlü hareketini miktarsal olarak resmi kayıt altına almak için kullanılan belgedir.
Taşınabilir Raf: Boş veya dolu şekilde kolayca taşınabilen, mobil depolama ünitesidir.
Taşıyıcı Sorumluluk Sigortası: Taşıyıcının yük üzerindeki hukuki sorumluluğunu güvence altına alan sigorta türüdür.
Tehlikeli Madde: Sağlığa, güvenliğe veya çevredeki diğer malzemelere zarar riski taşıdığı için depolama ve taşımada özel önlem gerektiren maddedir.
Temin Süresi: Satın alma siparişi veya üretim emrinin verilmesinden malın teslimi veya üretimin tamamlanmasına kadar geçen süredir.
Tesellüm: Malzemeyi teslim eden yetkili kişiden, firma yetkilisi tarafından teslim alınması işlemidir.
Tesellüm Belgesi (Certificate Of Delivery): Malın teslim alındığını veya verildiğini, tarafların sorumluluğunun geçtiğini imza ve kaşe ile belgeleyen evraktır.
Teslim Zamanı: Bir malın müşteriye ulaştığı tarih ve/veya saattir.
THC (Terminal Handling Charges): Limanda yükün elleçlenmesi için alınan hizmet ücretidir.
Tır Karnesi (TIR Carnet): Hareket noktasından varış noktasına kadar gümrük işlemlerini tek prosedür altında gerçekleştirmeyi sağlayan transit belgedir. Sayfa sayısına göre 4, 6, 14 ve 20 yapraklı çeşitleri vardır.
Toplama Alanı (Picking): Toplama, yerleştirme ve ikmal işlemleri için her parça için önceden belirlenmiş depolama alanıdır.
Transpalet: Depoda mal taşıma, sipariş toplama ve araç yükleme-boşaltma işlemlerinde kullanılan, alçak seviyede çalışan malzeme taşıma ekipmanıdır.
Tutanak: Belirli olay veya durumların kaydını tutmak amacıyla ilgililerce imzalanan resmi belgedir (ör. mal kabul, sayım, eksik/fazla tutanakları).
Tilt Trailer: Yükleme ve boşaltma sırasında dorsenin eğilerek yükleme yapılmasını sağlayan tenteli yarı römork türüdür.
U-Ü
UBAK: 1974’te yürürlüğe giren ve 2006’da adı Uluslararası Ulaştırma Forumu (ITF) olarak değiştirilen, üye ülkeler arasında yapılan taşımalar için belirli kota kapsamında firmalara tahsis edilen uluslararası taşıma izin belgesidir. Bu belgeye, usule uygun doldurulmuş bir seyir defteri eşlik eder ve her yıl başında belirlenen şartları sağlayan firmalara verilir.
Üçüncü Parti Lojistik (3PL): Üretici ve alıcı arasındaki taşıma, depolama ve diğer lojistik süreçleri profesyonel olarak üstlenen dış kaynaklı lojistik hizmet sağlayıcılarıdır.
Ürünlerin Depolanması Adreslenmesi (Put Away): Depoya kabul edilen ürünlerin fiziksel olarak ilgili stok lokasyonlarına yerleştirilmesi ve sistemde taşıma kabı kimliği ile adres bilgisinin eşleştirilmesi işlemidir.
V
Vat Numarası (Value Added Tax): Katma Değer Vergisi mükelleflerini tanımlayan ve vergi işlemlerinde kullanılan numaradır.
Vesaik Mukabili Ödeme (Cash Against Documents – CAD): İhracat bedelinin, ihracatçı bankasına ödenmesi üzerine sevkiyata ilişkin belgelerin ithalatçıya teslim edildiği; ithalatçının da bu belgelerle malı gümrükten çekme hakkı kazandığı ödeme yöntemidir.
Y
Yük Emniyet Sertifikası: Yükün uygun şekilde sabitlendiğini ve taşımaya hazır olduğunu gösteren belgedir.
Z
Zararlı Madde: Depolama veya taşıma süreçlerinde sağlık, güvenlik ya da çevre açısından tehlike oluşturabilecek özelliklere sahip maddedir.
Zayi Tutanağı: Yükün kaybolması, çalınması veya hasar görmesi halinde düzenlenen tutanaktır.
Zeyilname: Mevcut sigorta poliçesinde poliçe dönemi içinde ortaya çıkan değişiklikleri resmi olarak kayıt altına almak için düzenlenen ek belgedir.
